Home / Kennis / SSD dataherstel: waarom het anders werkt dan bij een harde schijf

SSD dataherstel: waarom het anders werkt dan bij een harde schijf

Bij een harde schijf staat je data op magnetische platters en blijft die staan tot er iets overheen wordt geschreven. Bij een SSD ligt dat anders: de controller beheert de geheugenchips zelf, en kan achter je rug om blokken wissen die jij net kwijt bent geraakt. Dat maakt de eerste uren belangrijker dan bij welk ander opslagmedium ook.

Hoort bij SSD dataherstel.

Waarom een SSD een ander geval is

Een SSD is geen schijf maar een kleine computer. Tussen jouw bestanden en de geheugenchips zit een controller die zelf beslist waar data terechtkomt, die slijtage over de chips verdeelt en die ongebruikte blokken opruimt. Daardoor gelden drie dingen die bij een harde schijf niet spelen.

TRIM wist voor je het weet. Verwijder je een bestand, dan vertelt het besturingssysteem de SSD welke blokken vrij zijn. De controller wist die blokken dan op een rustig moment, uit zichzelf. Daarna is er niets meer terug te halen, ook niet met de beste software.
De controller kan stuk zijn terwijl de data er nog staat. Dat is de meest voorkomende SSD-storing: de chips zijn in orde, maar de SSD meldt zich niet meer of toont nul bytes. Dan is het werk niet het herstellen van bestanden maar het omzeilen van de controller.
Versleuteling zit er vaak ingebakken. Veel SSD's versleutelen alles standaard met een sleutel in de controller. Gaat die controller kapot, dan zijn de chips wel leesbaar maar de inhoud niet, tenzij de sleutel te benaderen is.

Wanneer er nog van alles te halen is

De SSD wordt niet meer herkend maar was verder gezond. Vaak een controller- of voedingsprobleem. Kansen zijn dan goed.
Een partitie of volume is verdwenen. De data staat er nog, alleen de administratie is weg.
Een verkeerde snelle formattering. Zolang er daarna niet is geschreven en TRIM nog niet heeft toegeslagen.
Waterschade of een doorgebrande voeding waarbij de geheugenchips zelf heel zijn gebleven.

Wanneer er weinig tot niets meer te halen is

Bestanden verwijderd en daarna uren of dagen doorgewerkt op dezelfde SSD. TRIM heeft dan zijn werk gedaan.
Een volledige, niet-snelle formattering.
Een secure erase of een fabrieksreset van de SSD.
Een versleutelde SSD waarvan de sleutel niet meer te benaderen is.

Wij zeggen dat eerlijk voordat er werk wordt gemaakt. Een onderzoek dat op niets uitloopt is voor niemand prettig, en dat weten we meestal al na de eerste uitlezing.

Wat je vooral niet moet doen

Dit is bij een SSD belangrijker dan bij een harde schijf, omdat de controller doorwerkt zodra er spanning op staat.

Niet blijven proberen. Elke keer opstarten geeft de controller de gelegenheid om blokken op te ruimen.
Geen herstelsoftware op de SSD zelf installeren. Dat schrijft precies over de ruimte waar je bestanden stonden.
Geen chkdsk, geen schijfcontrole, geen reparatieoptie van Windows. Die herschrijven de administratie, en juist die hebben we nodig zoals hij is.
Niet opnieuw formatteren om hem weer werkend te krijgen.
Laptop uit en los van de stroom. Bij een interne SSD is dat de snelste manier om de schade te bevriezen.

Hoe wij het aanpakken

Eerst een kopie, dan pas zoeken. We maken waar mogelijk een sector-voor-sector beeld van de SSD en werken daarna uitsluitend op die kopie. Lukt dat niet omdat de controller niet meewerkt, dan zijn er zwaardere wegen: de SSD aanspreken via de technische toegang die fabrikanten voor diagnose gebruiken, of de geheugenchips rechtstreeks uitlezen en de ordening ervan reconstrueren. Dat laatste is specialistisch werk en lukt niet bij elke combinatie van controller en chip.

U krijgt na het onderzoek een overzicht van wat er werkelijk terug te halen is, en pas daarna een prijs voor het terugzetten. Valt het tegen, dan hoort u dat ook, en volgt er geen vervolgopdracht.

SSD of NVMe, maakt dat uit

Voor de kansen niet veel. Een NVMe-schijf in M.2-vorm is dezelfde techniek op een snellere aansluiting. Wel zien we bij NVMe vaker oververhitting als oorzaak, omdat die kaartjes in dunne laptops weinig lucht krijgen. Een SSD die het na een halfuur zwaar werk begeeft en na afkoelen weer even werkt, is bijna altijd een warmtekwestie; juist dan is doorwerken het slechtste wat u kunt doen.

En een reservekopie dan

De eerlijke opmerking hoort erbij: dataherstel van een SSD is altijd duurder en onzekerder dan een reservekopie. Een SSD geeft bovendien minder waarschuwing vooraf dan een harde schijf, die vaak eerst begint te tikken of traag wordt. Een SSD doet het, en dan ineens niet meer.

Zelf niet aan beginnen? SSD dataherstel: SSD's die ineens niet meer herkend worden, in 'read-only' vallen of na een firmwarefout leeg lijken.